Γυρίζουν οι νέοι την πλάτη τους στη γεωργία, γεγονός που αποτυπώνεται στα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Eurostat (2023) σύμφωνα με τα οποία το ποσοστό των αγροτών άνω των 55 ετών υπερβαίνει το 62%, ενώ λιγότερο από το 10% των αρχηγών αγροτικών εκμεταλλεύσεων είναι κάτω των 40 ετών.

Οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για την δημογραφική γήρανση του αγροτικού πληθυσμού στη χώρα μας, προειδοποιώντας ότι η απουσία νέων από τη γεωργία δημιουργεί σοβαρά εμπόδια τόσο στη βιωσιμότητα των αγροτικών εκμεταλλεύσεων όσο και στον εκσυγχρονισμό της παραγωγής.

Η «ΥΧ» παρουσιάζει στοιχεία από τα συμπεράσματα της πρόσφατης έρευνας του καθηγητή του ΑΠΘ στο Τμήμα Μηχανικών, Χωροταξίας και Ανάπτυξης Νικόλα Καρανικόλα, τα οποία δείχνουν ξεκάθαρα όχι μόνο τη γήρανση του αγροτικού πληθυσμού αλλά και τη σταδιακή απομάκρυνση των νέων από τη γεωργική δραστηριότητα.

«Η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού δεν αποτελεί μόνο δημογραφικό φαινόμενο, αλλά δομικό εμπόδιο για τη μεταφορά γνώσης, την εισαγωγή καινοτομιών και την υιοθέτηση τεχνολογιών αιχμής, καθώς οι νεότεροι αγρότες αποδεικνύονται περισσότερο δεκτικοί στις αλλαγές.

Η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί ολοκληρωμένη προσέγγιση από την Πολιτεία. Είναι απαραίτητο να δοθεί έμφαση στην κατάρτιση, στη σύνδεση με ερευνητικά κέντρα και στην προσβασιμότητα σε τεχνολογία και στις αγορές, ώστε να καταστεί η γεωργία βιώσιμη και ελκυστική επιλογή για τις νεότερες γενιές», δήλωσε στην «ΥΧ» ο κ. Καρανικόλας.

Όπως εξηγεί ο ίδιος σημαντικά εμπόδια εξακολουθούν να αποθαρρύνουν τους νέους να ασχοληθούν με τον πρωτογενή τομέα. Μεταξύ αυτών, συγκαταλέγονται η δυσκολία πρόσβασης στη γη, οι καθυστερήσεις στις διαδικασίες χρηματοδότησης μέσω προγραμμάτων, η αβέβαιη οικονομική προοπτική, η έλλειψη υποστηρικτικών δικτύων, τα γραφειοκρατικά εμπόδια και η έλλειψη τεχνικής υποστήριξης.

Τι έδειξε η έρευνα του ΑΠΘ

Τα στοιχεία που ανέκυψαν, μεταξύ άλλων, από την έρευνα του ΑΠΘ αποτυπώνουν με σαφήνεια τη γήρανση του αγροτικού πληθυσμού.

Συγκεκριμένα, τα ποσοστά των κατ’ επάγγελμα παραγωγών ανά ηλικιακή κατηγορία διαμορφώνονται στο σύνολο της χώρας ως εξής:

• 0,37% από 15 έως 24 ετών
• 2,97 % από 25 έως 34 ετών
• 9,80% από 35 έως 44 ετών
• 21,19% από 45 έως 54 ετών
• 26,91% από 55 έως 64 ετών
• 38,75% άνω των 65 ετών

Η κατανομή αυτή αναδεικνύει ένα σοβαρό δημογραφικό και παραγωγικό ζήτημα για τη γεωργία. Η περιορισμένη είσοδος νέων στον κλάδο δημιουργεί ανησυχίες για τη μελλοντική ανανέωση του αγροτικού πληθυσμού και τη συνέχιση της αγροτικής δραστηριότητας. Παράλληλα, η αυξημένη συμμετοχή ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας υποδηλώνει ότι μεγάλο μέρος της αγροτικής παραγωγής διατηρείται χάρη στην εμπειρία των παλαιότερων αγροτών, χωρίς όμως να εξασφαλίζεται η επόμενη γενιά.

Ο ηλικιακός «χάρτης» του αγροτικού πληθυσμού ανά Περιφέρεια

Ενδεικτικά στις 13 Περιφέρειες της χώρας ο ηλικιακός «χάρτης» στον αγροτικό τομέα ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα από 15 έως και πάνω από 65 ετών έχει ως εξής:

Περιφέρεια Κρήτης: 1) αγρότες 15-24 ετών ποσοστό 0,32%, 2) 25-34 ετών 2,46%, 3) 35-44 ετών 9,64%, 4) 45-54 ετών 20,45%, 5) 55-64 ετών 25,26%, 6) αγρότες πάνω από 65 ετών 41,88%.

Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας: 1) αγρότες 15-24 ετών ποσοστό 0,56%, 2) 25-34 ετών 4,40%, 3) 35-44 ετών 13,18%, 4) 45-54 ετών 27,29%, 5) 55-64 ετών 28,08%, 6) αγρότες πάνω από 65 ετών 26,49%.

Περιφέρεια Πελοποννήσου: 1) αγρότες 15-24 ετών ποσοστό 0,25%, 2) 25-34 ετών 2,43%, 3) 35-44 ετών 8,22%, 4) 45-54 ετών 18,64%, 5) 55-64 ετών 26,63%, 6) αγρότες πάνω από 65 ετών 43,82%.

Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας: 1) αγρότες 15-24 ετών ποσοστό 0,25%, 2) 25-34 ετών 2,48%, 3) 35-44 ετών 9,46%, 4) 45-54 ετών 19,65%, 5) 55-64 ετών 26,26%, 6) αγρότες πάνω από 65 ετών 41,90%.

Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας: 1) αγρότες 15-24 ετών ποσοστό 0,34% 2) 25-34 ετών 2,37%, 3) 35-44 ετών 7,37%, 4) 45-54 ετών 18,68%, 5) 55-64 ετών 26,27%, 6) αγρότες πάνω από 65 ετών 44,98%.

Περιφέρεια Θεσσαλίας: 1) αγρότες 15-24 ετών ποσοστό 0,40%, 2) 25-34 ετών ποσοστό 2,68%, 3) 35-44 ετών 10,50%, 4) 45-54 ετών 23,45%, 5) 55-64 ετών 27,49%, 6) αγρότες πάνω από 65 ετών 35,47%.

Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης: 1) αγρότες 15-24 ετών ποσοστό 0,64%, 2) 25-34 ετών 4,32%, 3) 35-44 ετών 12,41%, 4) 45-54 ετών 24,78%, 5) 55-64 ετών 29,53%, 6) αγρότες πάνω από 65 ετών 28,32%.

Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου: 1) αγρότες 15-24 ετών ποσοστό 0,52%, 2) 25-34 ετών 4,26%, 3) 35-44 ετών 11,06%, 4) 45-54 ετών 20,40%, 5) 55-64 ετών 24,71%, 6) αγρότες πάνω από 65 ετών 39,05%.

Περιφέρεια Ηπείρου: 1) αγρότες 15-24 ετών ποσοστό 0,35%, 2) 25-34 ετών 2,74%, 3) 35-44 ετών 8,17%, 4) 45-54 ετών 16,40%, 5) 55-64 ετών 26,05%, 6) αγρότες πάνω από 65 ετών 46,29%.

Περιφέρεια Ιονίων Νήσων: 1) αγρότες 15-24 ετών ποσοστό 0,16%, 2) 25-34 ετών 1,34%, 3) 35-44 ετών 5,33%, 4) 45-54 ετών 14,48%, 5) 55-64 ετών 25,62%, 6) αγρότες πάνω από 65 ετών 53,07%.

Περιφέρεια Αττικής: 1) αγρότες 15-24 ετών ποσοστό 0,38%, 2) 25-34 ετών 2,31%, 3) 35-44 ετών 7,73%, 4) 45-54 ετών 18,69%, 5) 55-64 ετών 29,70%, 6) αγρότες πάνω από 65 ετών 41,21%.

Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας: 1) αγρότες 15-24 ετών ποσοστό 0,49%, 2) 25-34 ετών 4,53%, 3) 35-44 ετών 12,95%, 4) 45-54 ετών 27,53%, 5) 55-64 ετών 31,81%, 6) αγρότες πάνω από 65 ετών 22,69%.

Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου: 1) αγρότες 15-24 ετών ποσοστό 0,31%, 2) 25-34 ετών ποσοστό 2,69%, 3) 35-44 ετών 8,60%, 4) 45-54 ετών 20,26%, 5) 55-64 ετών 25,64%, 6) αγρότες πάνω από 65 ετών 42,51%.

«Γερνάει» η γεωργία στα νησιά

Αποκαρδιωτική είναι η εικόνα στη νησιωτική Ελλάδα σε ό,τι αφορά στην πληθυσμιακή γήρανση του αγροτικού πληθυσμού, όπου οι νέοι στρέφονται κυρίως στον τουρισμό και τις υπηρεσίες, εγκαταλείποντας τον πρωτογενή τομέα. Στην ηλικιακή κατηγορία 35 έως 45 ετών, σε πολλές νησιωτικές περιοχές, όπως η Κάρπαθος, η Ικαρία, η Σύρος, η Μήλος και η Ιθάκη, το ποσοστό απασχόλησης στη γεωργία είναι 0%!

Εξαίρεση στην ίδια ηλικιακή ομάδα παρατηρείται μόνο σε ορισμένες νησιωτικές Περιφερειακές Ενότητες, όπως στην Π.Ε. Κέας–Κύθνου όπου το ποσοστό φτάνει στο 16,67%, στην Π.Ε. Λέσβου στο 11,45% και στην Π.Ε. Θήρας στο 12,34%.

«Η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού δομικό εμπόδιο για τη μεταφορά γνώσης, την εισαγωγή καινοτομιών και την υιοθέτηση τεχνολογιών αιχμής» αναφέρει στην «ΥΧ» ο καθηγητής του ΑΠΘ στο Τμήμα Μηχανικών, Χωροταξίας και Ανάπτυξης, Νικόλας Καρανικόλας

Πόπη Θεοδωροπούλου (ypaithros.gr)